Са святочнай паездкi

Хутка прамілынула мястэчка з бялеючай здалёку царквою, крамамі пасярод рыначнай плошчы, ля якіх прыпыніліся некалькі сялянскіх павозак; на сметніку шнарыць галодны сабака; далей важна прагульваецца дзесятак галак і варон!.. Пачынаюцца крутыя павароты з завулка ў завулак, і дарога вывела на бераг Немана.

Няма цяпер Немана! Блакітнаю стужкай не выгінаецца ён між пясчаных узгоркаў, ізумруднага выгану і сенажаці. Неяк дзіўна вымалеўваюцца жалезныя краты дарожнага маста, якія павіслі над бязмежнай белізною снега.

Толькі прызвычаенае вока заўважыць напрамак рэчышча ракі сярод нівеліруючых снежных гурбаў толькі бярвенні выдатнага таварнага лесу, складзеныя на беразе ў чаканні вясенняга сплаву, паказваюць, дзе пад моцным ільдом струменіцца чыстая нёманская вільгаць.

 

* * *

Усё на свеце пераменлівае Гадоў трыццаць таму берагі Немана кіпелі жыццём і дзейнасцю. Тут канцэнтраваўся мясцовы адпускны гандаль галоўнымі прадуктамі: хлебам і лесам. Нелізарныя пльпы, баты, берліны і чаўны адплывалі з разводдзем, несучы за мяжу сабраньы за цэлы год багацці, і вярталіся з больш лёгкім грузам прадуктаў еўрапейскай цывілізацыі і індустрыі. Сёння няма патрэоы чакаць цэлы год транспартнага выпадку — па рэйках у дзесяць, дваццаць разоў хутчэй паспяваем адвезці немцам нашыя лішкі, няма патрэбы вяроўкамі цягнуць еўрапейскі тавар да нас, сам ён, няпрошаны, лезе і наплывае. Хуткасць — вось дэвіз навейшага гандлю. Яшчэ таварны лес, як нешта за межам! звычайнага І шаблоннага, не зусім падыходзіцць да патрабавання прафэсу. Пакуль нязручна грузщь на платформы дзевяці-сажанныя бярвенні амаль аршыннага дыяметру ў камлі. Для гэтых апошніх не трэба нічога прыдумваць, і таму бабуля сасна паедзе, як старасвецкія памешчыкі, сваім ходам у Кёнігсберг.

Збяднелі і сціснуліся гандлёвьш мястэчкі на беразе Немана. Нават пажары не спрыяюць іх упрыгожанню. Заможны калісьці шкіпер-віцшнік, які славіўся веданнем рэчышча Немана і ўмела дастаўляў у Кёнігсберг віціну з фузам у 30 000 пудоў, цяпер без працы. Калупае ён сахою няшчасную зямліцу-матухну, што дае ўраджай, роўны засеянаму, і рады, калі натрапіцца сплавіць гшоцік-другі ляснога матэрыялу нялюжна мне, попонку, каб як на гэтпу чугунку у стпрэлачнікі, чы старажы, чы якое другое запісацца?» Вось што табе, бядняк, дала наша цывілізацыя!..

 * *

Марозна... Роўны і халодны паўночны всцер на адкрьпым месцы прабіраецца ў кожную складку і прарэху. Наганяем пешахода, які аказваецца знаёмым кавалём суседняй всею.

—Прысядзь! Чапляйся, куме! — весела прапануе Нічыпар.

—Ай сівер сярдзітпы/ — пачынае новы падарожны.—Ледзьве не замерз, ідучы ў Свержань под вецер.

—Як жа вам цяпер жывецца?

—Сяк-так, паночку, бядуючы. Работы, дзякаваць Богу, есцяка давольні Цяпер імужыкужэ колёса абковывае іў дварэ плугі спраўляем

—А гаспадары плугамі пробуюць, чы не?

— Пробуюць друггя.

—Нуіяк?

—Каторы прывычны — хваліць. Лык вось яна — цывілізацыя.

Дай жа вам Божа!

 


1 2