Рыбак і паляўнічы

Янка Лучына — патомны мянчук. Ён нарадзіўся і гадаваўся ў Менску. Хрысьцілі яго 25 чэрвеня 1851 г. у Менскім рымска-каталіцкім катэдральным касьцёле. Бацькі ягоныя жылі на колішняй вуліцы Юраўскай, па адных зьвестках — на 1877 г., у доме Лапіцкага, па іншых — на 1880 г. — мелі свой дом, свой двор на Юраўскай, 23. Вуліца гэтая колісь ішла між Захараўскай і Хрышчэнскай (цяпер праспэктам Скарыны і Інтэрнацыянальнай). Побач з Хрышчэнскай вуліцай быў саборны пляц з катэдральным рымска-каталіцкім касьцёлам, праваслаўнымі сьвятынямі. Яшчэ бліжэй быў мур Петрапаўлаўскага сабору.

На рагавіку Хрышчэнскай колісь жылі Манюшкі. На схіле гары, бліжэй да рэчкі — Ваньковічы. Вось у такім месьце й гадаваўся Янка Лучына. Што ж яго, гарадзкога юнака, інжынэра-чыгуначніка, народжанага ў самым цэнтры Менску Губэрнскага, скіравала да творчасьці на не прызнанай афіцыйна мове? Адным з такіх імпульсаў, штуршком быў прыезд у Менск украінскага тэатру. Спэктаклі на ўкраінскай мове ўзрушылі менскага юнака, і ён адгукнуўся на гэта сваім шчырым вершам па-беларуску — “Усёй трупе дабрадзея Старыцкага беларускае слова”:

Дзякую Вам, брацікі, сястрыцы родныя!

За Вашы хвацкія песьні народныя,

За тую гутарку Вашу вясковую,

За праўду сьветлую, за праўду новую!

...Яе ж паслышыць наша старонка!

Сьпявайце ж, братцы, сьмела і звонка:

Ня згіне песьня і Ўкраіна!

Будзьце здаровы!

Янка Лучына.

 

“Минскій листокъ”

На Юраўскай, недалёка ад дому Янкі Лучыны знаходзілася рэдакцыя газэты “Минскій листокъ”. Яна мела літаратурны дадатак, у якім друкаваліся Лучынавы беларускія вершы.

Карыстаўся ў менчукоў папулярнасьцю і “Альманах Северо-Западного календаря”. Менавіта ў ім на 1862 г. быў надрукаваны адзін з найлепшых Лучынавых вершаў “Роднай старонцы”, пра які шчэ будзе гаворка ў гэтым артыкуле.

Літаратурны дадатак да менскага календара з публікацыяй беларускіх вершаў Янкі Лучыны, паводле слоў Аляксандра Ўласава, быў сапраўдным адкрыцьцём: “Адкрылі цэлы народ, каторы займаў гэтую зямлю”. Лучынаў верш “Роднай старонцы” быў беларускім гімнам, беларускай візытоўкай. Яго цытавалі, ставілі эпіграфам да грунтоўных прац (прыкладам, да “Беларусаў” Яўхіма Карскага).

Янка Лучына быў трохмоўным паэтам: пісаў па-польску, расейску і па-беларуску. Псэўданімам Янка Лучына паэт падпісваў свае беларускамоўныя творы, польскія, адпаведна, — Ян Неслухоўскі, расейскамоўныя — Іван Неслухоўскі.

Пісаць па-беларуску Янка Лучына пачаў пад уплывам культуразнаўчае аўры, што пачала складвацца ў Менску на тую пару. Тут зьявіліся такія рупліўцы, як Аляксандар Слупскі — выдавец “Паўночна-Заходняга Календара”; Фоцінскі — рэдактар; гісторык Мікола Татур; археоляг Андрэй Сьнітка; фальклярыст і этнограф Доўнар-Запольскі.

 

 


1 2 3